ESG – nowa odsłona etyki bankowej

Dla wielu podmiotów z rynku finansowego w Polsce ESG jest wciąż skrótem mało namacalnym i niszowym. Powoli jednak to się zmienia, a sprzyjają temu twarde dane. Nawet w czasie trudnych pierwszych miesięcy 2020 roku indeksy oparte o niefinansowe dane ESG były lepsze od swoich benchmarków. Wystarczy wspomnień, że Fundusze uwzględniające czynniki ESG były lepsze od benchmarku o średnio 0,43% (Refinitiv), a 60% ETF-ów opartych na indeksach ESG osiągała lepsze wyniki od indeksu MSCI Europe (Bloomberg).

 

Szczegóły i konkrety w działalności gospodarczej są wszystkim. Od tego, jak przedsiębiorcy prowadzą swoje biznesy, zależy w znacznej mierze ich sukces rynkowy. To „jak” jest również wyróżnikiem etyki, w tym etyki biznesu, bo etyka lubi przysłówki. Koncepcja ESG jest kolejną odsłoną definiowania tych szczegółów w nowych warunkach biznesowych, społecznych, środowiskowych, regulacyjnych i technologicznych. ESG przypomina to, na co bankowcy umówili się na początku polskiej transformacji definiując podstawowe zasady etyki bankowej.

Nawiązuję do zasad etyki bankowej zawartych w Kodeksie Etyki Bankowej, żeby pokazać, że koncepcja ESG nie jest tylko przelotną modą przychodząca z zagranicy i nie pasującą do polskiego rynku. Idea uwzględniania czynników środowiskowych (E-environment), społecznych (S-Social) oraz związanych z ładem korporacyjnych (G-corporate governance) w praktykach biznesowych i politykach inwestycyjnych, jest spójna z Kodeksem i może wesprzeć realizację jego zasad w zmieniających się warunkach rynkowych i społecznych. W Kodeks Etyki Bankowej na pierwszym planie zostały wpisane fundamentalne elementy powiązane z ideą ESG. Po pierwsze czytamy w nim, że mechanizmy rynkowe są koniecznymi, lecz niewystarczającymi wyznacznikami działalności banków. Stąd niezbędne jest uwzględnienie także wartości etycznych w procesie podejmowania decyzji ekonomicznych. Po drugie, banki, prowadząc swoją działalność, powinny przyczyniać się do społeczno-ekonomicznego rozwoju kraju oraz wzrostu zamożności społeczeństwa poprzez społecznie odpowiedzialne prowadzenie biznesu. Po trzecie, fundamentalną zasadą, na której banki i ich pracownicy powinni budować swoje relacje z otoczeniem jest odpowiedzialność społeczna. Realizując strategię biznesową banki powinny kierować się nie tylko uwarunkowaniami ekonomicznymi, ale również słusznymi interesami swoich klientów, pracowników, akcjonariuszy, partnerów biznesowych, a także lokalnego środowiska. ESG jest niczym innym, jak narzędziem pozwalającym realizować te trzy idee poprzez uwzględnianie czynników etycznych, środowiskowych i społecznych związanych z ładem korporacyjnym w działalności biznesowej, przede wszystkim w produktach finansowych, a w szczególności inwestycyjnych, kredytowych i ubezpieczeniowych.

Na świecie uwzględnianie czynników ESG w praktyce biznesowej banków przybiera coraz bardziej formalne zobowiązania. W 2019 roku podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ zapoczątkowana została inicjatywa ONZ – Zasady Odpowiedzialnej Bankowości. Zasady te zostały przyjęte przez 130 banków, w większości globalnych, z 49 krajów, w tym podmioty działające na rynku polskim. Zasady stanowią ramy dla zrównoważonego systemu bankowego i pomagają wykazać, w jaki sposób branża pozytywnie przyczynia się do rozwoju społeczeństwa. Pierwszą zasadą jest dostosowanie strategii biznesowych tak,

aby wspierały realizację Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ, porozumienia paryskiego oraz wyzwań społeczno-gospodarczych na poziomie lokalnym. Zasada druga sprowadza się do ustalenia wpływu ekonomiczno-społeczno-środowiskowego banków oraz wyznaczenia celów minimalizujących wpływ negatywny i zwiększających ten pozytywny. Trzecia zasad mówi o współpracy z klientami na rzecz zrównoważonego rozwoju. Zgodnie z zasadą czwartą banki zobowiązują się do jeszcze intensywniejszego zaangażowania interesariuszy w rozwiązywanie problemów społecznych i środowiskowych. Zasada piąta to zobowiązanie się banków do budowania kultury organizacyjnej i ładu korporacyjnego uwzględniających powyższe punkty. Przejrzystość i rozliczalność to zasada szósta. Ma być ona wdrażana poprzez weryfikację poziomu realizacji tych zasad oraz raportowanie wyników wpływu na społeczeństwo i środowisko.

W realizacji tych zasad w części środowiskowej ma pomóc, chociaż niezależnie rozwijana, polityka zrównoważonych finansów Komisji Europejskiej. Komisja przy wsparciu grupy ekspertów branżowych przygotowała, oprócz polityki zrównoważonych finansów, taksonomię dla finansowania projektów ekologicznych, zgodnie z którą tego typu aktywność powinna spełniać sześć celów środowiskowych: łagodzenie zmian klimatu; przystosowanie się do zmian klimatu; zrównoważone wykorzystanie i ochrona zasobów wodnych i morskich; przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, zapobieganie powstawaniu odpadów i ich recykling; zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola; ochrona zdrowych ekosystemów.

Banki realizują swoje strategie uwzględniające czynniki ESG również, a może przed wszystkim, w trakcie sytuacji kryzysowych, do których zalicza się ta powstała na skutek pandemii COVID-19. Liczne dobre przykłady działań są publikowane przez United Nations Environment Programme Finance Initiative (UNEP FI). Koalicja UNEP Finance Initiative złożona z ponad 200 banków, reprezentujących ponad 60 krajów dzieli się praktykami, rozwiązaniami i doświadczeniami związanymi z reakcją na kryzys COVID-19 i jego skutki gospodarcze, z których banki mogą również czerpać wiedzę i inspirację.

Warto w Polsce rozpocząć dyskusję nad odpowiedzią sektora bankowego na nowe trendy związane ze zrównoważoną bankowością, ESG, zmianami klimatu oraz kształtującymi się w tym zakresie politykami Unii Europejskiej. A zagadnień, które wymagają rozmowy, promocji i wdrażania do praktyki biznesowej jest wiele. Do najważniejszych należy zaliczyć stosowanie zasad etycznych w relacjach z klientami, inwestowanie z uwzględnieniem czynników ESG, wsparcie gospodarki w przygotowaniu się na transformacyjne i fizyczne ryzyka oraz szanse związane ze mianami klimatu, odpowiedź na zmiany demograficzne, nowe technologie i bezpieczeństwo cyfrowe, transparentność w raportowaniu ESG, wdrażanie polityki zrównoważonych finansów Komisji Europejskiej czy Zasad Odpowiedzialnej Bankowości ONZ.

 

Robert Sroka, Dyrektor ds. ESG na Europę Środkową i Wschodnią, Abris Capital Partners Ltd.